Ekainaren 5ean Ingurumenaren Mundu Eguna ospatuko da, 1972an Nazio Batuek sortutako jardunaldia. Ordutik, ingurumenaren aldeko nazioarteko plataforma da. Ingurumeneko Zuzendaritza Nagusiak, #PorElClimaYa lelopean, urtero bezala ospatuko du data hori Bertizko Jaurerrian, 1984an Parke Natural izendatutako gune batean, katalogazio hori duen Nafarroako lehenean. Jaurerria, gainera, Natura 2000 Sarearen parte da, eta Europako espezie eta habitat mehatxatuenak kontserbatzera bideratuta dago.
Ekainaren 5etik 7ra, programazioaren barnean, Lorategi Historiko-Artistikora sartu ahal izango da, bisita gidatuak egingo dira, basoa interpretatzeko jarduerak, publiko guztientzako antzerkia eta hegaztiei eraztun zientifikoak jartzeko saio bat egingo da. Jarduera guztiak doakoak izango dira, baina plaza-kopurua mugatua denez, aurretik izena eman behar da (idatzi cinberti@navarra.es helbidera edota deitu 948 59 24 21 telefonora).
Lorategirako sarbidea doakoa izango da hiru egunetan, eta aurten funtsezko pieza izango da Frantziako Kultura Ministerioaren ‘Rendez-vous aux jardins’ (`Hitzordua lorategietan’) ekimenarekin bat egiteagatik. Ekimen horren helburua da publiko zabalari espazio horien aberastasuna eta aniztasuna ez ezik, lorategien artea eta paisaia-ondarea ere ezagutzera ematea, horiek kontserbatzeak duen garrantziaz kontzientziatu eta horiek zaharberritzearekin, mantentzearekin eta kudeatzearekin lotutako ezagutza teknikoak balioesteaz gain.
‘Gune kardiobabestua’
Bertizen ekitaldiak egiten dira, baina herritarrek eskatutako helmuga ere bada. 2025ean zehar, 65.000 pertsona baino gehiago igaro ziren 2.052 hektarea biltzen dituen Parke Naturaleko arreta- eta informazio-etxolatik. Basoaz eta Lorategi Historiko Artistikoaz gain, Bertizek erabilera publikorako instalazioak ditu: Natura Interpretatzeko Zentroa, Jauregia-Kongresu Zentroa eta erakusketa-espazioa eta aisialdirako gunea, askaldegi, komun eta aparkaleku eta guzti.
Instalazioak hobetzeko 2026an egingo diren ekimenen barruan, parkeak ‘Gune kardiobabestua’ izango du, eta hiru desfibriladore jarriko dira; horrez gain, harrera-eguneko eserlekuak berritu dira, eta jolas-eremuan tirolina bat jarriko da. Bisitarientzako informazioaren ikuspuntutik, aurten parkeak Lorategi Historikoaren mapa gidaria berrargitaratu du, parke naturaleko bidezidor seinaleztatu eta guzti. Material hori lorategirako “ibilbide sentsorialaren” proposamenari batu zaio, eta biak eskura daitezke arreta fisikoko puntuan eta parkearen web gunean. Azkenik, 2026an, web plataforma berri intuitiboa diseinatzen hasiko dira, bi norabideko planteamendukoa.
Parkea bisitatu aurretik, sartzeko ordutegiak web orrialdean kontsultatzea gomendatzen da, denboraldiaren arabera aldatu egiten baitira. Ekainaren 22ra arte, natur gune hori bisita daiteke asteartetik igandea, 10:00etatik 14:00etara eta 15:00etatik 18:00etara. Egun horretatik aurrera, berriz, eta abuztuaren hasierara arte, irekitzeko ordutegia ordubete atzeratuko da argia aprobetxatzeko; era horretan, goizez 10:00etatik 14:00etara bisitatu ahal izango da eta arratsaldez 16:00etatik 19:00etara. Uztailean, gainera, Jaurerria astelehenetik igandera egongo da irekita.
Europako intereseko flora eta fauna
Aurten parke naturalean aurreikusitako ekintzen artean, landare exotiko inbaditzailea kontrolatzeko eta desagerrarazteko lanak egiten jarraituko da, batzuetan lorategi “erromantikotik” datorrena. Duela mende bat baino gehiago diseinatu zen garai hartako gustuen arabera, eta bertan espezie autoktonoak daude, baina baita mundu osotik datozen exotikoak ere. Bertizko basoan, pagadiak eta haritzak izateaz gain, larreak eta txilardiak ere badaude; Kantauriko haranen konfigurazio propioa da, eta kudeaketa historikoa medio, egoera oso naturalizatuan aurkitzen da.
Faunarekin loturiko ohiko lanen artean, 2026an, arotz-txorien jarraipena egiten jarraituko da; horien artean okil gibelnabarra (Dendrocopos leucotos) eta ertaina (Leiopicus medius) daude, galtze-arriskuan katalogatuak. Parkeko hegaztiak beste bektore interesgarri bat dira espazioa bisitatzen dutenentzat, eta, eremu horretan, aipatzekoa da urtero bisitari gehiago etortzen direla hegaztiak behatzeko postu kamuflatura (‘hide’), Markategiko parajean. 2023an 117 izan ziren eta 2025ean 166.
Bestalde, aurten, basa ungulatuak aztertuko dira berriro: basurdeak, orkatzak eta oreinak. Bertan dauden fauna-espezieen artean, okilez gain, besteak beste, saguzarrak eta basoko ornogabeak nabarmentzen dira, egur hilarekin eta zuhaitz helduekin lotuta. Florari dagokionean, aipatzekoa da Soldanella villosa, Vandenboschia speciosa eta Hymenophyllum tunbrigense daudela.
Lorategia, interpretazio-zentroa eta jauregia
Bertizen, natura eta artea lotuta agertzen dira eremura sartzen garenetik. Bisitariei ongietorria egiteko, tamaina handiko eskultura erakusketa bat dago zelaietan eta Libanoko zedro bat, 31 metroko altuerakoa eta 5 metroko perimetrokoa, Monumentu Natural gisa katalogatua. Baina, bisitatzen duenarentzat, ondareaz gozatzeko Lorategi Historiko Artistikora ere joan behar da. Bertizen, gune hori eta bideak, zubi txikiak, biribilguneak eta begiratokiak mantentzeko lanak egin ohi dira, urmael ugari hustu eta garbitzeaz gain. 2026an, parkeko argien ordez LED teknologiakoak jarriko dira, eta ikus-entzunezko ekipoak berrituko dira.
Iaz, segurtasun-arrazoiak medio, bost zuhaitz lehor kendu zituzten, eta kaperako estalkiaren xafla konpondu eta begiratokiaren inguruko baranda zaharberritu zuten. Uztailaren bigarren hamabostaldian, 25 gaztek mantentze-lanetan parte hartu zuten, Nafarroako Gazteriaren Institutuarekin elkarlanean antolatutako boluntariotza-ekimenaren barruan. Parkeak ingurumena eta kultura dinamizatzeko zentroa izan nahi du. 2025ean, Nafarroa osoko 8.000 ikasle hartu zituen 163 bisitatan, eta prestakuntza-ekintzak programatu zituen. Programazioan, berriz, aipatzekoa izan zen gune babestu horrek basoak eta ingurumena ospatzeko nazioarteko jardunaldietan parte hartu zuela eta irailean ate irekien jarduerak egin zirela.
Jauregia Ciga-Fernandez senar-emazteen egoitza zaharra izan zen, Nafarroako Foru eta Probintzia Diputazioaren aldeko legatu-hartzaileak 1949an. Gaur egun, eraikinean bi erakusketa-areto daude, eta 2025ean Variopintas Taldearen erakusketak eta Monika Aranda artistaren ‘Exotic in itinere’ formatu anitzeko erakusketak egin ziren horietan. Aretoetan, tarteka, Bertizko Jaurerriko parkeko argazki zaharren erakusketa bat ere programatzen da.
