Amaia del Campo Barakaldoko alkateak, Sonia Camara Antzokiko zuzendariak eta Argiñe Martínez Usoa Tailerreko zuzendariak hARIA aurkeztu dute gaur goizean. Barakaldo Antzokiak sustatutako kultur bitartekotza, partaidetza eta irisgarritasun proiektua, Usoagune aisialdi inklusiboko zentroarekin eta María Pizarro kultur bitartekari eta artistarekin batera.
Del Campok azaldu duenez, proiektuaren izenak, hARIA, «hari» esan nahi du euskaraz: «Pertsonak, antzerkia eta hiria lotzen dituen hari bat». Adierazi duenez, logotipoak, non logika ortografikoa alderantzikatuta dagoen, «pentsamendu eta ekintza dibergenteei lekua egiteko borondatea islatzen du, gure ustez ez baitago izateko eta egoteko modu bakar bat».
Alkateak gogorarazi duenez, antzoki batek «ez du ikuskizunak ikustera joaten den tokia bakarrik izan behar, baita herritarrek ezagutu, ulertu, bizi, gozatu eta eralda dezaketen espazioa ere». Kultura eskubide gisa hartuta, pertsona batzuek eskubide horrekin eta Barakaldo Antzokiarekin harremanak izateko aurkitzen dituzten oztopoak, Antzokiaren parte sentitzeko zer behar duten eta benetan guztiona izan dadin zer aldaketa egin daitezkeen jakin nahi du hARIAk.
«Badakigu pertsona guztiek ez dutela erraztasun bera atea zeharkatzeko», adierazi du. Batzuetan oztopoak fisikoak edo sentsorialak dira; beste batzuetan, ulermenekoak, komunikaziokoak edo konfiantzazkoak: «antzerki batek nola funtzionatzen duen ez jakitea, gonbidatuta ez sentitzea».
Horri aurre egiteko, Antzokiak aliantza bat eraiki du, «non alderdi bakoitzak hobekien egiten dakiena ematen duen»: Barakaldo Antzokia, bere azpiegitura eta esperientzia kulturala; Usoagune, bizitza komunitarioaren ezagutza, dibertsitate funtzionala duten pertsonen inklusioa eta parte-hartzea; eta María Pizarro, entzute eta sorkuntza partekatua benetakoak izateko metodoa.
Urriaren 8tik aurrera, 24 hilabetez, Usoaguneko pertsonak «protagonistak izango dira, ez publikoak». Antzerki batek haientzat zer esan nahi duen, zer eragozten dien eta parte hartzeko zer beharko luketen kontatuko dute; eraikinean barrena ibiliko dira, baita «ikusleak inoiz ikusten ez dituen txokoak» ere; eszenak, kontakizunak eta proposamenak sortuko dituzte, eta agertokian zer erakusten den erabakitzen parte hartuko dute. «Aria-n pertsonak ez dira proposamen itxi baten hartzaileak: adituak dira beren bizipenetik», azpimarratu du alkateak.
PROZESU BAT, EZ JARDUEREN BATUKETA BAT
Sonia Camarak hARIAk nola funtzionatuko duen azaldu du. «Herritar guztiei irekitako programazioa izateak ez du berez bermatzen berdintasunezko parte-hartze kulturala», adierazi du, eta, beraz, proiektuak ez du aldez aurretik kolektibo batentzako konponbideak diseinatu nahi, baizik eta «prozesu bat, non pertsonek berek identifikatzen duten zer behar duten eta erantzunak bilatzen parte hartzen duten».
Metodologia parte-hartzailea eta esperimentala da, eta bost printzipiotan oinarritzen da: parte-hartzea, jarraitutasuna, malgutasuna, esperimentazioa eta ebaluazioa. Edukiak ez daude aldez aurretik itxita, baizik eta sortzen diren beharrizan eta interesen arabera definitzen dira, eta garatzen diren tresnak prozesuaren ondorio izango dira.
Lehen fasea, prestaketa, koordinazio eta aktibaziokoa, dagoeneko egin da; urriaren 8tik aurrera, parte-hartzaileekin lan egiteari ekingo zaio, kronologikoki garatuko diren bederatzi ekintzarekin:
- Usoaguneren mapa emozionala eta kulturala: kolektiboaren memoria kulturala, emozionala eta sinbolikoa aktibatzen du.
- Sorkuntza eta entzute aktiboko zirkuluak: espazio egonkorra, konfiantzazko gailu gisa sortua, kolektiboaren kohesioa indartzeko eta ingurune seguru bat sortzeko.
- «Kultura berrimajinatzea» laborategia: ikuslearen eta sortzailearen arteko distantzia murriztea du helburu, eta taldeak gertaera kulturala bereganatzea.
- Sorkuntza aktibazioak Barakaldo Antzokian: eraikina bera arte gai bihurtzen duen Antzokirako hurbilketa.
- Sorkuntza eszeniko kolektiboko tailerra: aurreko faseetan sortutako materialak proposamen eszeniko zehatz bihurtzen dira.
- Piezen prototipoak egitea proba irekiekin: esplorazio partekatuko espazioak, non taldeak bere sorkuntzak prozesuan aurkezten dizkien kolektiboko beste pertsona batzuei edo gonbidatutako publiko txikiei.
- Programazio-proposamenen baterako diseinua: Usoaguneko kolektiboa eragile aktibo gisa sartzen du antzerkiaren kultura-programazioan.
- Erakusketa publikoa Antzokian: kolektiboak berak erabakitzen du zer eta nola aurkezten den.
- Ebaluazio sortzailea eta narratiboa: prozesua ixten du eta parte-hartzaileekin egiten da.
ANTZEKIAREN IRISGARRITASUNA, PARTE-HARTZEA ETA IKASKUNTZA
Zuzendariak «Barakaldo Antzokia espazio irisgarri bihurtzeko egiten ari den bidean beste urrats bat» bezala kokatu du hARIA, irisgarritasuna zeharkako printzipioa delakoan. Oztopo fisikoak kentzeaz gain, Antzokiak lan egin nahi du jarduerak ulergarriak izan daitezen, hautemateko eta komunikatzeko modu desberdinetara egokitu daitezen, pertsona bakoitzak bere erritmoan parte hartzen duen testuinguru abegikorretan gara daitezen, eta pertsona batzuek Antzerkia bere egiten ez dutela sentiarazten duten kodeak berrikusi daitezen.
Ganbarak partaidetzaren norainokoa zehaztu du: «Parte hartzeak ez du esan nahi pertsonei Antzokiaren kudeaketa helarazten zaienik. Horrek esan nahi du haien esperientzia eta ezagutza entzun eta kontuan hartuko direla, gure ekintza hobetu ahal izateko». Horregatik, proiektuak itzultzeko konpromisoa hartzen du: pertsonek jakingo dute zer egiten den beren ekarpenekin, zeintzuk txertatzen diren eta, baten bat egin ezin denean, zergatik, parte-hartze «sinboliko hutsa» saihesteko.
Ebaluazioa etengabea eta parte-hartzailea izango da, eta hiru gairi erreparatuko die: nola garatzen den prozesua, zer emaitza sortzen dituen eta zer aldatzen den. «Azken hori da guretzat garrantzitsuena», esan du zuzendariak, eta hARIAren arrakasta ez da soilik jarduera edo parte-hartzaile kopuruaren arabera neurtuko, baizik eta antzerkiak bere bitartekaritza-, komunikazio-, harrera-, publikoarekiko lan- eta kultura-esperientzien diseinu-praktikak ikasteko eta eraldatzeko duen gaitasunaren arabera.
Proiektua, gainera, iraupena gainditzeko pentsatuta dago. Antzokiak hasieratik dokumentatuko du prozesua, zailtasunak eta akatsak barne, eta amaierako dokumentazio metodologikoa egingo du. Dokumentazio hori ez da protokolo zurruna izango, kultura-sektoreko beste ekipamendu eta eragile batzuek beren errealitatera egokitu ditzaketen irizpide, esperientzia eta baliabideen multzoa baizik. Ikasitakoa transferentziako azken topaketa batean partekatuko da, eta hARIAk Barakaldoko beste kolektibo, ikastetxe eta erakunde batzuetara zabaldu nahi du lurralde-sare bat sortzeko.
Camarak hARIAren helburua laburbildu du: «kultura eskaintzen duen erakunde batetik bere komunitatearekin kultura entzun, ikasi eta eraikitzen duen erakunde batera pasatzea».
USOAGUNE: AGENTE AKTIBOA LEHEN EGUNETIK
Usoagune Barakaldoko aisialdi-zentro inklusiboa eta espazio komunitarioa da, hiriko biztanle heldu guztiei irekia, eta protagonismo berezia du dibertsitate funtzionala duten pertsonentzat. Usoako zuzendari Argiñe Martínezek azaldu duenez, bere misioak, partekatutako esperientzien bidez inklusioa, autonomia eta parte-hartzea bultzatzeak, «egunero egiten dugunaren jarraipen natural» bihurtzen du hARIA, eta erakundeak erabateko irisgarritasunaren alde egindako apustua nabarmendu du: «Ez da arrapala edo baliabide puntual bat bakarrik. Kultura-esperientzia bat erabili, gozatu eta haren parte sentitu ahal izatea da».
Usoaguneko kideak, azpimarratu duenez, «ez dira publikoak, ezta jada diseinatuta dagoen jarduera baten hartzaileak ere. Agente aktiboak dira lehenengo egunetik». Azaldu duenez, «inork ez daki haiek baino hobeto zer oztopo aurkitzen dituzten, zergatik sortzen diren eta zerk laguntzen duen horiek gainditzen», eta ezagutza horrek «bideratuko du hARIA».Ez dute distantziatik iritzirik emango: proposatu, probatu, okertu eta zuzendu egingo dute, eszenak eta kontakizunak sortuko dituzte, eraikina begi berriekin zeharkatuko dute eta eszenatokian zer erakusten den erabakiko dute.
Usoaguneko profesionalek autonomian, irisgarritasunean eta parte-hartzean duten esperientziarekin lagunduko diote prozesuari, eta entitatea, bere hitzetan, «inklusio eta irisgarritasun kulturaleko benetako laborategi bat izango da, eta ahots bakoitzak bere balioa izango du», antzerkiarekin zer dabilen eta zer ez alderatzeko.
Usoaguneko zuzendariak eskerrak eman dizkie Barakaldo Antzokiari ateak irekitzeagatik eta hobetzeko prestasunagatik, eta Maria Pizarrori bidea errazteagatik, eta proiektuari izena ematen dion irudiarekin itxi du hitzaldia: «Hari bat esku askorekin ehuntzen da, eta Usoaguneko pertsonenak lehenengoen artean daude».
