Begoña Arana (Getxo, 2002) Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatua da EHUn, eta bere Gradu Amaierako Lanerako egin zuen ‘Itzuli’ film laburrak Abycine Lanza Conexiones Saria lortu du Zineuskadiko Talentuaren Gunea programan. Behin proiektuaren finantzazio ia guztia eta erakunde desberdinen babesa lortuta, maiatzean aurreikusten du filmaren grabaketarekin hastea.
Nola sortu zen film labur honen ideia, eta zerk bultzatu zintuen Gradu Amaierako Lan gisa aurkeztera?
GrALean laburmetraia bat egitea erabaki nuen, oraindik zein istorio kontatu nahi nuen jakin gabe. Aitzakia bat zen, lehen aldiz, idaztearen eta zuzentzearen beldurrari aurre egiteko.
Laburmetraiaren azken ideia ez zen ustekabean jaio; denboraren poderioz eraikitako zerbait izan da, hilabeteetako bilaketaren, berridazketa askoren eta nire tutorearekin izandako solasaldi luzeen emaitza. Hasieratik argi nuen begirada heriotzan jarri nahi nuela. Izan ere, sentitzen dut heriotza gertu dugunean, ohikoa baino gehiago inguratzen gaituen uneetan, hasten garela benetan bizitzaz galdezka, bizi dugun moduaz. Horixe zen interesatzen zitzaidan irakurketa. Batez ere adinekoengan eta adin ertaineko helduengan jarri nahi nuen arreta; askotan denboraren joanak eramaten dituelako; ikasteko, deskubritzeko edota bizitzaz gozatzeko ilusioa gaztaroari bakarrik dagokiola sinetsita baleude bezala.
Zer kontatu nahi duzu ikus-entzunezko honekin?
Alde batetik, aurretik aipatu dudanez, ‘Itzuli’ filma bizitzari heltzeko moduak birpentsatzeko gonbita da. Horrez gain, belaunaldiz belaunaldi transmititzen diren zauriez hitz egitea ere asko interesatzen zitzaidan. Nola etxe batek, askotan, eraikina bera bezain zaharrak diren traumak gordetzen dituen; eta nola sarri, guri egokitzen zaigun gure arbasoen zauriak sendatzea.
Badago istorioa inspiratu duen esperientzia pertsonalik edo erreferente artistikorik?
Ez da esperientzia pertsonal zehatz batetik sortzen den istorioa; hala ere, nolabait, edozein sormen-prozesu bezala, nire beldurretatik eta mundua ikusteko dudan modutik edaten du. Esan liteke alderdi batzuetan nire inguruneko pertsonetan inspiratu nintzela, batez ere hasieran, idea garatzen hasi nintzen unean.
Lanaren garapenean murgilduta nengoela, nire aitak etxean bilduta dituen euskal mitologiari, sinbolismoei eta tradizioei buruzko liburuak irakurtzen hasi nintzen, eta oso tresna egokia iruditu zitzaidan sinbolismo horietako batzuk erabiltzea, lehen aipatutako belaunaldien arteko transmisioaz hitz egiteko.
Erreferente artistikoei dagokienez, badira noski; esaterako, Asier Altunaren ‘Amama’ edo Eneko Sgardoyren ‘Betiko Gaua’ inspirazio-iturri handiak izan dira.
Zergatik ‘Itzuli’?
Itzuli hitzak badu esanahi ezaguna; berriro etortzea. Film laburrean Karmele modu literalean itzultzen da herrira, ama bere buruaz beste egin eta hiru urtera. Baina itzuli hitzak badu beste esanahi bat ere; lurra lantzea. Film laburra hasten denean, ama baratzean ikusten dugu, lurrean zulo bat egiten; bere hilobia zulatzen ari denaren metafora gisa. Zulo horretan ikusiko dugu gero alaba haziak ereiten.
Azken batean, hori da filmaren mezua: bizitza, baratzea bezala, landu egin behar da, eta bakoitzak erabakitzen du nola eta zertarako landu nahi duen.
Nola lagundu dizu EHUk sortzaile gisa hazten?
Graduan zehar zinema-arloko hainbat irakasgai izan ditugu, ordura arte ezagutzen ez nituen zuzendariak, teknikak eta zinema-hizkuntza ezagutzeko baliagarriak izan direnak. Iñigo Marzabalekin izandako Narratiba irakasgaian, esaterako, filmak beste ikuspegi batetik ikusten ikasteko, oso baliagarria izan da. Badira ere baliotsuak izan diren beste irakasle eta irakasgai, batez ere zinemaren inguruan biratu izan diren horiek.
Badago proiektu honetan bereziki garrantzitsua izan den irakaslerik edo irakasgairik?
Niretzat Josu Martinezek egindako laguntza funtsezkoa izan da proiektua aurrera eramateko. Hirugarren mailan klasea eman zigunetik, argi nuen nire GrALa berarekin egin nahi nuela. Irakasle horietako bat da, benetako pasioa transmititzen duena irakasten duenarekiko; eta hori ez da ohikoa, ezta hain bokaziozkoa dirudien gradu batean ere. Gainera, ikusten da zenbat dakien. Euskal zinema eta dokumentalaren aditua da, eta ikasgelan berari entzuten diozunean, hori nabarmena da. Plazer handia da bere mailako tutore bat izatea. Profesional bikaina da baina pertsona bikaina ere bai. Oso neketsua izan nintzen. Etengabe hitz egiten nion, galdera asko egiten nizkion, eta beti laguntzeko prest egon da. Bere inplikazioa benetan eskertzen dut.
Bea Narbaizarekin ere asko hitz egin dut, batez ere gradua amaitu ondoren. Bere ikasleak jada ez izan arren, beti laguntzeko prest egon da, eta hori eskertzekoa da. Bere lanaz arduratzen da, eta benetan interesatzen zaio ondo joan zaigula.
Zer suposatu du zuretzat Zineuskadi saria irabazi izanak, unibertsitateko proiektu batekin?
Zineuskadik Talentuaren Gunea antolatzen du, zure proiektua industria-arloko profesionalen aurrean aurkezteko aukera emanez; eta bertan Abycine Lanza Conexiones saria irabazi nuen. Esperientzia honi esker, Cris eta Borja ezagutu nituen, gaur egun film laburraren ekoizleak direnak (De Agüero Films), eta haiekin proiektuaren kalitatea asko hobetu zen. Une hartan, proiektuaren kalitateari buruzko zalantza asko nituen, eta hau bultzada handia izan zen aurrera jarraitzeko.
GrAL gisa hasi zen proiektua errealitate bilakatzeko prozesuan zaudete. Hasi duzue dagoeneko aurreprodukzioa.
Gauzak martxan ditugu. Orain lokalizazio aproposaren bila gabiltza, talde teknikoa osatzen gaude eta aktoreekin lehen harremanak ezartzen hasi gara. Hilabete honetan Madrilen ikastaro bat egiten ari naiz, baina itzultzerakoan, hurrengo urratsak ematen hasiko gara.
Noiz hasiko zarete grabaketarekin?
Grabazioa maiatzaren lehen astean egitea aurreikusten da. Une honetan, proiektuaren finantzazio ia guztia eta erakunde desberdinen babesa lortu dugu. Orain, aurrekoan esan dudan bezala, xehetasun horiek ixten joango gara, aurrera jarraitu ahal izateko.
Noiz ikusi ahal izango dugu ‘Itzuli’?
Oraindik ez dakit. Plana postprodukzioa ekainera bitartean amaitzea da, jaialdietara bidali ahal izateko eta, zorte pixka batekin, ibilbidea eduki dezan. Dena nahi dugun bezala badoa, urtearen hirugarren hiruhilekoan estreinatuko genuke.
Zer esango zenioke gidoi hau idazten hasi zen zure buruari, oraindik hau guztia etorriko zenik jakin gabe?
Ez dut ikusten nire burua hain urrun orduko bertsio hartatik, egia esan. Dena bat-batean etorri da, eta gauzak ongi atera dira. Lan asko dago, baina zorte handia ere izan dut. Orain nagoen tokitik, bakarrik ausartuko nintzateke “jarraitu, ez amore eman” esatera. Zalantzak izatea normala da gauzak benetan garrantzitsuak direnean. Zerbait bihotzez egitean emozioa transmititu egiten da eta bat-batean iristen dira horrelako zorte kolpeak.
